Recenzja „Złodziejki książek”


Śmierć o życiu

Hannah Arendt wskazywała, że zło faszyzmu było możliwe dzięki uczciwym obywatelom, sumiennym urzędnikom, posłusznym oficerom. Że prawdziwe zło polegało na biurokratyzacji i odhumanizowaniu Zagłady. Dlaczego więc kiedy chcemy pisać o złu, za punkt odniesienia obieramy kogoś po ludzku dobrego? Dlaczego do mówienia o Zagładzie konieczny jest nam zawsze jakiś Oskar Schindler? Czy to jedyny sposób, by zło oswoić?
Najwyraźniej tak. Autor „Złodziejki książek”, Markus Zusak, urodził się w roku 1975, więc od czasów II wojny światowej dzielą go co najmniej dwa pokolenia. Mieszka w Australii, ale jego rodzina ma niemieckie i austriackie korzenie. Dla niego powieść ta jest więc także rozliczaniem się z własną historią rodzinną, jest literackim zadaniem, w którym trzeba było oddać sprawiedliwie wszystkie podręcznikowo istotne punkty Zagłady. Mamy więc obóz koncentracyjny, do którego trafiają komuniści i Żydzi, mamy Noc Kryształową i niszczenie sklepów, mamy wreszcie – by było naprawdę sprawiedliwie – alianckie bombardowania równające niemieckie miasteczka z ziemią.
Narratorem „Złodziejki książek” jest Śmierć – postać, która zwykle lepiej wypada w grotesce bądź parodii  niż w książkach tak poważnych. Literacko jednak ten zabieg się broni. Historii małej dziewczynki, która po kolei traci wszystkich, których kocha, pomaga wzięcie w nawias, klarowne określenie gatunku. To nie są wspomnienia, opowieść nie rości sobie pretensji do bycia historyczną prawdą.
Nie dowiemy się z tej powieści niczego nowego o Zagładzie, ale nie sposób odmówić autorowi literackiej sprawności i warsztatu. Nie jest łatwo osadzić w roli narratora Śmierć, nie zamieniając całej rzeczy w groteskę.

				Jarosław Lipszyc, poeta, felietonista „Życia Warszawy”
